Алатау тұқымы шетелдік тұқымдарға қарағанда несімен жақсы
Алатау тұқымы шетелдік тұқымдарға қарағанда несімен жақсы

Қазақстандық Алатау сиыр тұқымын сақтап қалған ірі сүт фермасы Жетісу облысының Қарабұлақ ауылында, Талдықорғанға жақын жерде жұмыс істейді. Бұл - «Хильниченко және К» КС, онда бүгінде 2000 алатаулық бар.

Мұнда ElDala.kz командасы АгроКеруен Сүт 2022 аясында Hunland компаниясының және Ірі қара малдың сүт және аралас тұқымдарының республикалық палатасының қолдауымен келді.

«Хильниченкожәне К» коммандиттік серіктестігі жер мен басқа да мүлікке ұжымдық меншік құқығымен тиесілі көптеген жарнашыларды біріктіреді.

- Егер алыс тарихты алатын болсақ, онда біздің шаруашылығымыз XX ғасырдың 20-шы жылдарында бастау алады, - дейді серіктестіктің Басқарма төрағасының орынбасары Александр Хильниченко (суретте). - Яғни, жақында біз 100 жылдығымызды атап өтеміз. Бастапқыда бұл «Красный пахарь» колхозы, кейін Киров атындағы совхоз болып қайта құрылды. Экономикалық қайта құрулар басталған кезде біз «Қарабұлақ» ӨК-ға айналдық, бірақ соңында 1998 жылы біздің пайшы-зейнеткерлеріміздің мүдделерін қорғау үшін коммандиттік серіктестік түрін таңдадық.

Шаруашылықта 500-ден астам адам жұмыс істейді. Мұнда үш бағыт бар - өсімдік шаруашылығы, мал шаруашылығы және ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу, бұл «егістіктен сөреге дейін» бүкіл технологиялық циклді тұйықтауға мүмкіндік береді. Өз диірмені, макарон цехы және басқа да бағыттар бар.

Мал шаруашылығына келетін болсақ, фермада ет үшін қой мен жылқы өсіріледі. Ешкі фермасын ашу туралы ұсыныстар болды. Алайда, негізгі қызмет төрт филиалдан тұратын сүт фермасы болып қала береді. Жақында ғана мұнда 200 сауын басына (550 жалпы мал басына) арналған жаңа база ашылды. Маусым айында оны малмен толтыру басталды.

- Онда 167 қысыр малды, жеке және басқа бөлімшелерден әкелді, - деп түсіндірді Александр Хилниченко. - Желтоқсанға қарай олардың санын 200-ге жеткіземіз. Бұл ретте, біз кредиттік қаражатты пайдаланбай, өз резервтеріміз есебінен дамитынымызды атап өтемін.

«Хильничено» КС-дағы сүтті малдың жалпы саны 2000 басты құрайды, оның ішінде сауын сиырлар - 800. Бұл тәулігіне орта есеппен 14 тонна сүт алуға мүмкіндік береді, ол Талдықорғандағы Food Master компаниясының зауытына кетеді. 

Алатаулықтарды кездейсоқ таңдаған жоқ. Фермада жартылай қорада ұстау қолданылады - жаздың бір бөлігінде шаруашылық жануарларды жайлауға айдайды. Алатау тұқымының малы тауға ұзақ сапарға да, табиғи шалғындарда жайылып жүруге де төзімді болды.

- Мал жаю базадан 40-тан 60 км-ге дейінгі қашықтықта орналасқан, - дейді Александр Хильниченко. - Алатаулықтар мықты тірек-қимыл қаңқасының арқасында бұл бағытты бір күнде еш қиындықсыз еңсереді, ал кешке олар саууға барады. Яғни, марш-жүріс олар үшін қиындық тудырмайды. 

 

Әрине, алатаулықтардың сауындары сол голштиндердегідей жоғары емес, сүтею үшін орта есеппен 5 700 литр. Бірақ малдың басқа да көптеген артықшылықтары бар. Ең бастысы - жақсы денсаулық және өнімді пайдаланудың ұзақ кезеңі. Бұл тұқым температура мен қысымның күрт төмендеуінен қорықпайды, бұл тауларда жиі кездеседі, күндіз +40, ал түнде +16 градус болуы мүмкін - алатаулықтар үнемі жоғары сапалы сүт беруін жалғастырады. Айтпақшы, сапаны «Хильниченко және К» фермасынан ешқашан басқа сүтпен араластырмайтын және оны жақсы шикізатты қажет ететін өнімдерді өндіруге жіберетін өңдеушілер де растайды.

 

Сүттің сапасы сегіз параметр бойынша тексеріледі, оның ішінде антибиотиктердің болмауы және бактериялық ластану. Шағымдар жоқ. Ал мал сауудың вакуумдық сүт құбырына өтуінің арқасында өнім ауамен жанаспайды. Бұл ластану қаупінің болмауын қамтамасыз етеді.

Бұл тұқымның етті-сүтті екенін есте ұстаған жөн, бұл кәсіпорынға бұқаларды бордақылауға және ет өндіруге мүмкіндік береді. Сүт фермасының әр бөлімінде өзінің кішкентай бордақылаушысы бар. Орташа салмақ қосу - тәулігіне 800 грамм, бұқалар салмағы шамамен 430 кг кезінде союға кетеді. Өткен жылы «Хильниченко және К» КС 123 тонна ет алды. 

Сонымен қатар, сүттің қазіргі деңгейі шек емес. Ферма алатаулықтардың генетикасы бойынша белсенді жұмыс істейді және 12 жыл ішінде өнімділікті 3200 литрден қазіргі деңгейге арттырды. Яғни, екі есе дерлік.

- Селекциялық жұмысты қазір мал шаруашылығы институты мен сүт палатасының қолдауымен жүргізіп жатырмыз, - деп түсіндірді Александр Хильниченко. - Біз тұқымды жақсарту үшін жас төлді ата-анасына қарап таңдаймыз. Егер генетикалық әлеуетке қарайтын болсақ, біз алатаулықтар сүтею кезінде 7000 литр сүт бере алады деп ойлаймыз.

Александр Хильниченко, негізінен, шаруашылықтың негізгі міндеттерінің бірі - тұқымды жоғалтпау деп санайды. Сондықтан мұнда олар желілердің тазалығын қадағалап, таза тұқымды мал алады.

Ірі қара малдың сүт және аралас тұқымдарының республикалық палатасының бас менеджері Асхат Чиндалиев айтқандай, отандық малды дамыту - ұйым міндеттерінің бірі. Сондықтан палатаның селекциялық жұмыстағы көмегі «Хильниченко және К» КС үшін алатаулықтарды қамтитын ірі кәсіпорын ретінде асыл тұқымдық индекстерді есептеуден тұрады. Сондай-ақ, палата сүт құрамындағы май мен ақуыздың талдауларына байланысты рациондарды есептеуге көмектеседі. 

Қазақстанда сүтке деген сұраныс жоғары, сондықтан «Хильниченко және К» КС өндірісті кеңейту бойынша үлкен жоспарлары бар. Сондықтан жаңа төртінші ферма соңғысы болмайтыны анық. Сонымен бірге Алатау малының сипаттамаларын жақсарту және оның өнімділігін арттыру үшін селекциялық жұмыстар жалғастырылады. 

 

- АгрокКеруенде бірнеше күн өткізіп, Алатау тұқымымен егжей-тегжейлі танысқаннан кейін, ол Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде өсіру кезінде өзін керемет көрсетеді деп айта аламын, - деп өз пікірімен бөлісті Hunland ТМД компаниясы директорының орынбасары Святослав Фатеев. - Оның үлкен артықшылығы - жануарларға ұзақ уақыт қозғалуға мүмкіндік беретін күшті мықты тұяқтар. Оның ішінде мал жаю маусымында айтарлықтай қашықтықты еңсеру. Сондай-ақ, бұл жануарлар өздерін ыстық климатта жақсы көрсетеді, сол себепті Қазақстанның оңтүстігі - олар үшін өте қолайлы орын. Жануарларды жеткізуші компанияның өкілі ретінде мен ұқсас немесе балама тұқымдарды атай аламын. Бұл - табиғи саулығымен, өнімді ұзақ өмір сүруімен және күшті тұяқтарымен танымал қызыл дат (немесе қызыл сүт) тұқымы. Ол ыстық климатқа жақсы бейімделеді. Сондай-ақ, мұндай жағдайлар үшін денсаулығы жақсы көрсеткіштері бар джерсий малын қарастыруға болады. Оның әлеуеті неде - бұл өте аз орын қажет ықшам жануарлар. Ересек джерсий сиырының салмағы 500 кг-нан аспайды. Ал жаңа ферма салу үшін аз инвестиция қажет болады, жем-шөп шығындары аз болады.

«Хильниченко және К» КС-дағы өсімдік шаруашылығы да қуатты, бірақ бұл ретте малға арналған жем-шөп базасын құру мақсатына бағынады. Бұл барлық қажеттіліктерді жабуға мүмкіндік береді. Мұнда жалпы ауданы 2 400 га және суаруда 2 400 га. Суаруда - Текелі қаласынан Талдықорғанға ағатын Қаратау өзенінің құнарлы алқабы. 

 

Жоңышқа пішендемесі маусымға 7 мың тонна, жүгері сүрлемі - 15 мың тонна, 2 мың тонна жоңышқа пішені дайындалады. 2 400 тонна көлеміндегі концентрацияланған жемді малдың денсаулығын сақтау үшін премикстер қосып, өздері өндіреді. Жүгері, арпа, бидай, сұлы, рапс немесе соя күнжарасы қолданылады.

- Биылғы жылы егіннің түрлері жаман емес, - дейді Александр Хильниченко. - Өткен төрт жыл біздің өңірде құрғақ болды, әсіресе өткен жыл. Бірақ осы маусымда жауын-шашын жеткілікті мөлшерде жауды. Біз астық жинауды бастадық, нәтиже қуантарлық. Қалған дақылдар бойынша да бәрі жақсы болады деп үміттенеміз.

Сергей Буянов

CаттарCаттар
2 ай бұрын 1668
0 пікір
Блог туралы
0
24971 187 228 91 137